Türkiye Yapay Zekâ Planı 2030: 1 Trilyon Lira Değerinde Devrim
Türkiye’nin 2026-2030 dönemi için çıkarılan Yapay Zekâ Eylem Planı, Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle yürürlüğe girdi. Haziran ayında tanıtılan plan, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın koordinasyonunda kamu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının katkısıyla hazırlandı. Genelgeyle birlikte tüm kamu kurum ve kuruluşlarından plan kapsamındaki sorumluluklarını yerine getirmeleri ve uygulama sürecinde ihtiyaç duyulan desteği sağlamaları istendi. Bakan Mehmet Fatih Kacır, “Türkiye’nin yapay zekâ dönüşümünün seyircisi değil, öncülerinden” olacağını belirtti. Plan, “Fark Et”, “İstifade Et”, “Üret” ve “Yönet” başlıklarını taşıyan dört temel ekseden oluşuyor. Her eksenin altında dört eylem bulunurken toplam 16 öncelikli eylem var. “Fark Et” ekseninde yapay zekâ okuryazarlığı, insan kaynağı, veri ekosistemi ve hukuki çerçeveye odaklanılıyor. “İstifade Et” başlığı altında hesaplama altyapısının kurulması ve yapay zekânın kamu ile özel sektörde kullanılması hedefleniyor. “Üret” ekseni finansman, yerli modeller, robotik ve yapay zekâ büyüme bölgelerini kapsıyor. “Yönet” başlığı ise uluslararası yatırımlar, yapay zekâ diplomasisi, bölgesel iş birlikleri ve güvenlik düzenlemelerini içeriyor. Plan kapsamındaki kamu ve özel sektör kaynaklarıyla 1 trilyon lirayı aşan ekonomik değer oluşturulması bekleniyor. İlk aşamada e-Devlet ile entegre bir yapay zeka değerlendirme sistemi kurulması hedefleniyor. Vatandaşlar bu sistem üzerinden yapay zeka okuryazarlık seviyelerini ölçebilecek ve kendilerine uygun eğitim programlarına yönlendirilecek. İlk 12 ayda 1,5 milyon, iki yıl içinde ise toplam 5 milyon kişinin Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı Programı’nı tamamlaması planlanıyor. Programın 81 ilde düzenlenecek atölyelerle desteklenmesi ve ilk altı ayda en az 1.000 eğiticinin yetiştirilmesi öngörülüyor. İnsan kaynağı tarafında 2027 sonuna kadar 10 bin ileri düzey yapay zekâ uzmanı ve 100 bin yapay zekâ uygulama profesyoneli yetiştirilmesi hedefleniyor. Aynı dönemde en az 50 üniversitede temel yapay zekâ derslerinin müfredata alınması ve en az 500 uluslararası uzmanın Türkiye’de araştırma, eğitim veya girişim faaliyetlerine katılması planlanıyor. Veri ekosisteminde ise en az 2 bin kamu veri setinin Ulusal Veri Kütüphanesi’nde makine tarafından okunabilir biçimde yayımlanması hedefleniyor. Bunların en az 100’ünün API üzerinden düzenli erişime açılması öngörülüyor. Altyapı hedeflerinin merkezinde ulusal yapay zekâ hesaplama omurgası bulunuyor. Plan kapsamında 2030 yılına kadar Türkiye’nin yapay zekâ ve veri merkezi kurulu gücünün en az 1 GW’a çıkarılması hedefleniyor. Aynı dönemde en az 1 eksabayt depolama kapasitesine, 100 Tb/s ulusal omurga bağlantısına ve yıllık 10 TWh düşük karbonlu elektrik satın alma anlaşması hacmine ulaşılması planlanıyor. Veri merkezi, bulut ve yapay zeka altyapılarında özel sektör ağırlıklı en az 10 milyar dolarlık yatırımın harekete geçirilmesi de hedefler arasında. “Herkes İçin GPU” programıyla girişimlere, KOBİ’lere ve araştırmacılara hesaplama kaynağı sağlanacak. İlk fazda yılda en az 2 milyon GPU-saat kredi tahsis edilmesi, bu kapasitenin 2028 sonuna kadar yıllık en az 20 milyon GPU-saate çıkarılması planlanıyor. Kamunun da yapay zeka pazarının ilk müşterilerinden biri olması hedefleniyor. Toplam kamu yatırım programı bütçesinin en az yüzde 2’sinin yapay zekâ projelerine ayrılması öngörülürken ilk 12 ayda 10 bakanlıkta en az 30 pilot uygulamanın başlatılması planlanıyor. Ayrıca e-Devlet üzerinden en az beş yapay zeka destekli vatandaş hizmetinin pilotlanarak ölçeklendirilmesi hedefleniyor. Plan kapsamında temel araştırmadan girişimlerin ölçeklenmesine uzanan iki aşamalı bir finansman yapısı kurulacak. Ulusal Yapay Zekâ Araştırma Fonu üzerinden en az 10 milyar TL kaynak sağlanması, Yapay Zekâ Büyüme Fonu’nun ise 15 milyar TL büyüklüğe ulaşması hedefleniyor. Büyüme fonuyla en az 20 yapay zekâ girişiminin Seri A, Seri B veya ölçeklenme yatırımlarına katkı sağlanması planlanıyor. Yatırımcılara enerji ve altyapısı hazırlanmış kampüsler sunacak Yapay Zekâ Büyüme Bölgeleri de planın önemli başlıkları arasında. 2028 sonuna kadar en az beş bölgenin ilan edilmesi, bunların en az üçünün faaliyete geçmesi hedefleniyor. Aynı dönemde üç Bölgesel Mükemmeliyet Merkezi ve altı erişim noktasının açılması planlanıyor. KOBİ’ler için ilk 12 ayda en az 1.000 yapay zekâ kuponu tahsis edilecek. Desteklenen projelerin en az yarısının saha pilotuna, pilotların en az üçte birinin ise kalıcı ürün veya hizmete dönüşmesi amaçlanıyor. Plan, genel amaçlı büyük dil modellerinin yanı sıra sağlık, tarım, deprem, enerji ve sanayi gibi alanlarda sektörel temel modellerin geliştirilmesini de kapsıyor. 2028 sonuna kadar en az 10 lisanslama veya ortak geliştirme anlaşmasına, üç öncelikli pazarda aktif ortaklığa ve yurt dışında en az 25 kurumsal model kurulumuna ulaşılması hedefleniyor. Fiziksel yapay zekâ ve robotik tarafında ise otonom sürüş, insansı robotlar, üretim hatları, tarım robotları, sağlık destek sistemleri ve afet teknolojileri öncelikli alanlar olarak sıralanıyor. Türkiye’nin 2030’a kadar bu alanda en az beş ihracat veya ortak geliştirme anlaşması imzalaması planlanıyor. Türk Devletleri Teşkilatı üyeleriyle Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil ailelerini kapsayacak ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli geliştirilmesi de hedefler arasında. Modelin ilk sürümünün 2027 sonuna kadar üretim ortamına alınması öngörülüyor. Yapay zeka sistemlerinin güvenliği ve düzenlenmesi için finans, sağlık, enerji, mobilite ve telekomünikasyon başta olmak üzere en az beş öncelikli sektörde düzenleyici deney alanları kurulacak. Yüksek etkili yapay zeka sistemleri için algoritmik etki değerlendirmesi, model kartları ve güvenlik testleri uygulanacak. Planın uygulanması Ulusal Yapay Zekâ Kurulu tarafından izlenecek. Kurumların hedef, bütçe ve takvim performansı kamuya açık bir ilerleme portalında yayımlanacak. İlk ilerleme raporunun planın yayımlanmasından itibaren 12 ay içinde açıklanması, sonraki raporların ise yıllık olarak tekrarlanması planlanıyor. Bakalım bu devrim dolu yolculukta Türkiye yarının yapay zekâ lideri mi olacak?
Kaynak: Orijinal Haber
